Bijgewerkt op 4 november 2026 · Huisprijzen.be redactie
Bouwovertreding verjaring is de regel dat de overheid na een bepaalde termijn niet meer kan straffen of herstel kan opleggen voor een stedenbouwkundige overtreding. In Vlaanderen werd die regeling op 1 april 2026 ingrijpend gewijzigd door het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving. Bovendien bestaat er geen eenvoudige vijfjaarsregel: de strafvordering, de geldboete en het herstel hebben elk een eigen termijn en een eigen startpunt. Controleer een concreet dossier altijd bij een notaris of advocaat.
In het kort
- Verjaring maakt een bouwwerk niet vergund: alleen een vergunning of het vermoeden van vergunning doet dat.
- Sinds 1 april 2026: herstel verjaart 5 jaar na kennisname via proces-verbaal, en uiterlijk 20 jaar na de feiten (art. 50 Kaderdecreet Vlaamse Handhaving).
- De strafvordering voor een stedenbouwkundig misdrijf verjaart sinds 28 april 2024 na 10 jaar (art. 21 V.T.Sv.).
- De instandhouding is buiten ruimtelijk kwetsbaar gebied niet langer strafbaar; in kwetsbaar gebied blijft ze een inbreuk.
- Constructies van vóór 22 april 1962 kunnen vergund geacht zijn (art. 4.2.14 VCRO).

Wat betekent verjaring van een bouwovertreding?
Verjaring van een bouwovertreding betekent in Vlaanderen dat de overheid na het verstrijken van een wettelijke termijn niet meer kan straffen, geen boete meer kan opleggen of geen herstel meer kan vorderen. De constructie zelf wordt daardoor niet vergund.
De VCRO kent geen artikel dat verjaring gelijkstelt met een vergunning. Een verjaarde constructie blijft dus onvergund. Dat heeft gevolgen voor latere werken: bij een nieuwe aanvraag moet je rekening houden met de vergunningstoestand, en een vrijstelling uit het Vrijstellingenbesluit vereist vaak dat je woning hoofdzakelijk vergund of vergund geacht is.
Twee juridische sporen lopen door elkaar en je moet ze apart bekijken:
- Sanctie: kan de overheid je nog straffen of beboeten?
- Herstel: kan de overheid nog vragen dat je afbreekt, aanpast of betaalt?
Lees je dat iets verjaard is, vraag dan altijd welk spoor bedoeld wordt. Wat een bouwovertreding juridisch is en wie optreedt, staat in onze gids over bouwovertredingen.
Is het instandhouden van een bouwovertreding nog strafbaar?
Het louter in stand houden van een onvergunde constructie is in Vlaanderen buiten ruimtelijk kwetsbaar gebied niet langer strafbaar. In ruimtelijk kwetsbaar gebied is de instandhouding van de illegale gevolgen een stedenbouwkundige inbreuk, met een bestuurlijke geldboete (art. 6.2.2, 1° VCRO).
Vroeger kon iemand die een illegale constructie liet staan, vervolgd worden zolang ze bleef bestaan. Dat zogenaamde instandhoudingsmisdrijf werd buiten kwetsbaar gebied geschrapt met het decreet van 27 maart 2009, en een herstelvordering op grond van instandhouding kan sinds 1 september 2009 niet meer worden toegewezen als de instandhouding op dat ogenblik geen misdrijf of inbreuk meer is (art. 7.7.1 VCRO).
In ruimtelijk kwetsbaar gebied, zoals natuurgebied, bosgebied, parkgebied of valleigebied (art. 1.1.2, 10° VCRO), is de instandhouding sinds 1 maart 2018 een stedenbouwkundige inbreuk in plaats van een misdrijf. De exclusieve bestuurlijke geldboete loopt volgens artikel 6.2.2 VCRO van 50 tot 400.000 euro. Ook de eigenaar die de instandhouding toestaat of aanvaardt, valt eronder (art. 6.2.2, 7°).
Let op: het schrappen van de strafbaarheid van de instandhouding raakt alleen dat ene feit. De oorspronkelijke bouwwerken blijven een misdrijf waarvoor de strafvordering en het herstel eigen termijnen hebben.
Welke verjaringstermijnen gelden sinds 1 april 2026?
Sinds 1 april 2026 verjaart in Vlaanderen het recht op publieke herstelmaatregelen vijf jaar na kennisname via proces-verbaal of verslag van vaststelling, en in elk geval twintig jaar na de feiten (art. 50 Kaderdecreet Vlaamse Handhaving). De strafvordering en de bestuurlijke sancties hebben eigen termijnen.
| Wat | Termijn | Startpunt | Bron |
|---|---|---|---|
| Strafvervolging (misdrijf) | 10 jaar (straf van niveau 1 tot 3) | Dag waarop het misdrijf is gepleegd | Art. 21 V.T.Sv., sinds 28 april 2024 |
| Bestuurlijke geldboete voor een misdrijf | 5 jaar | Afsluiting van het proces-verbaal | Art. 35, 2° Kaderdecreet |
| Bestuurlijke geldboete voor een inbreuk | 3 jaar | Afsluiting van het proces-verbaal of verslag van vaststelling | Art. 35, 2° Kaderdecreet |
| Publieke herstelmaatregelen | 5 jaar; uiterlijk 20 jaar na de feiten | Kennisname door de herstelinstantie via proces-verbaal of verslag van vaststelling, van de schade en de overtreder | Art. 50, §1 Kaderdecreet |
| Ondergrens voor herstel | Nooit vóór het verval van de strafvordering of de bestuurlijke sanctie | Art. 50, §2 Kaderdecreet |
Het grote verschil met vroeger: het startpunt van de herstelverjaring verschuift van de voltooiing van de werken naar de kennisname door de overheid. Een constructie die nooit werd vastgesteld, verjaart dus niet na vijf jaar maar pas door de twintigjarige buitengrens, met het voorbehoud van artikel 50, §2.
De termijnen kunnen worden geschorst, onder meer zolang een herstelvordering bij de rechter aanhangig is (art. 50, §1 Kaderdecreet Vlaamse Handhaving). Ook de termijn van een aanmaning schorst.
Hoe verjaart een bouwovertreding van vóór 1 april 2026?
Voor bouwovertredingen van vóór 1 april 2026 gelden in Vlaanderen de nieuwe verjaringsregels onmiddellijk, behalve als het recht al verjaard was op die datum. De termijnen van artikel 50 lopen dan vanaf 1 april 2026, maar de totale duur mag de oude termijn niet overschrijden (art. 105, §3 Kaderdecreet Vlaamse Handhaving).
De oude termijn voor herstelvorderingen stond in artikel 6.3.3, §3 VCRO:
- 10 jaar in ruimtelijk kwetsbaar gebied;
- 10 jaar in openruimtegebied;
- 5 jaar in de andere gebieden.
Die termijnen liepen bij misdrijven vanaf de voltooiing en konden niet verstrijken vóór de mogelijkheid om een bestuurlijke geldboete op te leggen was vervallen. Artikel 26 van de voorafgaande titel van het Wetboek van Strafvordering, dat burgerlijke vorderingen uit een misdrijf koppelt aan de strafvordering, blijft daarbij een rol spelen. Voor rechten die vóór 1 september 2009 ontstonden, gelden nog aparte overgangsregels (art. 7.7.2 VCRO).
Rekenvoorbeeld 1 (indicatief). Een carport werd zonder vergunning voltooid in juni 2012 in woongebied. Er werd nooit een proces-verbaal opgesteld. Op basis van die feiten lijkt het recht op herstel al vóór 1 april 2026 verjaard. Dat recht herleeft dan niet door de nieuwe regels (art. 105, §3). De carport blijft wel onvergund.
Rekenvoorbeeld 2 (indicatief). Een aanbouw werd in september 2026 zonder vergunning voltooid. De strafvordering loopt tien jaar, tot september 2036. Stelt de overheid de aanbouw vast via proces-verbaal in 2040, dan loopt de herstelverjaring tot 2045. Wordt ze pas in 2044 vastgesteld, dan geldt in beginsel de buitengrens van twintig jaar, september 2046, tenzij artikel 50, §2 de verjaring langer tegenhoudt omdat een bestuurlijke sanctie op dat moment nog mogelijk is.
Die voorbeelden veronderstellen dat er geen stuiting of schorsing speelde. Een gedateerde factuur, een oude luchtfoto of een afschrift van een vroeger proces-verbaal kan het resultaat volledig veranderen.
Bestaat er een algemene 5-jaar-regel bij bouwovertredingen?
Een algemene vijfjaarsregel bestaat in Vlaanderen niet. Vijf jaar komt in drie verschillende bepalingen terug, elk met een eigen betekenis en een eigen startpunt, en de oude regel van vijf jaar na voltooiing geldt sinds 1 april 2026 niet meer voor nieuwe feiten.
- Oude herstelverjaring: 5 jaar vanaf voltooiing in woongebied en andere gewone gebieden (art. 6.3.3, §3 VCRO, tot 1 april 2026).
- Nieuwe herstelverjaring: 5 jaar vanaf kennisname via proces-verbaal of verslag van vaststelling (art. 50, §1 Kaderdecreet Vlaamse Handhaving).
- Vermoeden van vergunning: een proces-verbaal of niet-anoniem bezwaarschrift, binnen vijf jaar na de bouw, kan het vermoeden voor constructies uit de periode 1962-gewestplan tegenspreken (art. 4.2.14, §2 VCRO).
Wie dus leest dat een bouwovertreding "na vijf jaar verjaard" is, leest een onvolledige samenvatting. Het is ook onjuist voor kwetsbaar gebied en openruimtegebied, waar het vroegere stelsel tien jaar telde.
Wat is het vermoeden van vergunning voor constructies van vóór 22 april 1962?
Bestaande constructies waarvan bewezen is dat ze vóór 22 april 1962 gebouwd werden, gelden in Vlaanderen volgens artikel 4.2.14, §1 VCRO te allen tijde als vergund. De overheid kan dat vermoeden niet weerleggen met tegenbewijs, maar de eigenaar moet het bouwjaar bewijzen.
22 april 1962 is de dag waarop de Stedenbouwwet in werking trad. Wie zich op het vermoeden beroept, gebruikt elk rechtens toegelaten bewijsmiddel in de zin van boek 8, hoofdstuk 3 van het Burgerlijk Wetboek. Een nota op de site van de Vlaamse overheid (2016) noemt als voorbeelden facturen van energieleveranciers, facturen van een aannemer en getuigen, en benadrukt dat je moet aantonen dat de constructie toen al in haar huidige vorm bestond.
De gemeente neemt zo'n constructie op in het vergunningenregister als "vergund geacht" en heeft daarbij een actieve onderzoeksplicht (art. 5.1.3, §1 VCRO). Tegen een opname of weigering is beroep mogelijk bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen (art. 5.1.3, §3 VCRO).
De waarde van een vergund geachte woning verschilt vaak aanzienlijk van die van een onvergunde. Wil je het verschil concreet maken voor je eigen woning, dan kan een schatting van de actuele verkoopwaarde helpen.
De vergunningstoestand speelt mee in de prijs. Vraag gratis een schatting.
Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.Hoe zit het met constructies van tussen 1962 en het gewestplan?
Constructies gebouwd tussen 22 april 1962 en de eerste inwerkingtreding van het gewestplan waar ze liggen, gelden in Vlaanderen als vergund, tenzij dat wordt tegengesproken door een proces-verbaal of niet-anoniem bezwaarschrift, opgesteld binnen vijf jaar na de bouw (art. 4.2.14, §2 VCRO).
Enkele punten om op te letten:
- Datum per gewest: de einddatum is niet overal dezelfde. Ze hangt af van het gewestplan waarin je woning ligt. Vraag de exacte datum aan je gemeente.
- Tegenbewijs: alleen de twee genoemde documenten, en alleen binnen die vijf jaar. Andere bewijsmiddelen laat de wet hier niet toe.
- Definitief worden: sinds 20 augustus 2026 geldt het vermoeden als definitief zodra geen beroep inzake registratiebeslissingen meer kan worden ingesteld (art. 4.2.14, §2 VCRO). Die regeling geldt niet in ruimtelijk kwetsbaar gebied.
- Latere werken: handelingen die niet aan de voorwaarden voldoen, zoals een latere uitbreiding, vallen niet onder het vermoeden (art. 4.2.14, §3 VCRO).
Je leest soms de datum 1984 als grens. Die staat niet in artikel 4.2.14 VCRO. De VCRO vermeldt 9 september 1984 alleen in artikel 7.5.1, voor bepaalde functiewijzigingen. Voor het vermoeden van vergunning is de datum van het gewestplan de juiste grens.
Wat doe je als je een oude onvergunde constructie hebt?
Heb je in Vlaanderen een oude onvergunde constructie, ga dan eerst na of het vermoeden van vergunning speelt, daarna of regularisatie kan, en stel dan pas de vraag naar verjaring. Verjaring is immers geen vergunning en lost problemen bij een verkoop of latere werken niet op.
- Bepaal het bouwjaar van elk onderdeel met documenten: oude facturen, foto's, plannen.
- Vraag bij de gemeente of de constructie al in het vergunningenregister staat als vergund of vergund geacht.
- Bouwde je na het gewestplan, onderzoek dan of een regularisatie van de bouwovertreding kan.
- Ga je verkopen, informeer je koper correct. Zie een huis verkopen met bouwovertreding. Bij een verkoop heb je ook attesten nodig: Certiloket bezorgt je een vrijblijvende offerte om een EPC-attest te laten opmaken.
- Moet er iets afgebroken of aangepast worden, dan helpt De Offertewinkel je met tot 3 gratis offertes van aannemers.
Lees ook
Veelgestelde vragen
Na hoeveel jaar verjaart een bouwovertreding?
Is een verjaarde bouwovertreding vergund?
Wat is het instandhoudingsmisdrijf?
Vanaf wanneer is een woning vergund geacht?
Geldt er een vergund-geachte regeling voor 1984?
Wie moet bewijzen dat een constructie oud genoeg is?
Begin met een realistische waarde. Daarmee onderhandel je met een notaris, makelaar, koper of mede-eigenaar op basis van feiten.
Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.Bronnen
- Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening, geconsolideerde tekst (Justel, FOD Justitie)
- Kaderdecreet Vlaamse Handhaving van 14 juli 2023 (Vlaamse Codex)
- Voorafgaande titel van het Wetboek van Strafvordering, art. 21 (Justel)
- Claeys & Engels: nieuwe verjaringsregels strafrecht (2024)
- Vlaanderen: nota Het vermoeden van vergunning (2016)
Deze pagina is algemene informatie, geen juridisch of fiscaal advies. Voor je eigen dossier raadpleeg je een notaris of fiscalist.