Bijgewerkt op 30 oktober 2026 · Huisprijzen.be redactie
Een recht van opstal is een zakelijk gebruiksrecht dat eigendom geeft op al dan niet gebouwde volumes op, boven of onder andermans grond, om er bouwwerken of beplantingen te hebben (art. 3.177 Burgerlijk Wetboek). De grond blijft van de opstalgever, de gebouwen zijn tijdelijk van de opstalhouder. Sinds 1 september 2021 kan dat recht maximaal 99 jaar duren.
In het kort
- Grond en gebouw zijn tijdelijk van verschillende eigenaars.
- Maximumduur: 99 jaar (art. 3.180 BW), behoudens enkele uitzonderingen.
- De opstalhouder betaalt alle lasten en belastingen op wat van hem is (art. 3.185 BW).
- Op het einde wordt het eigendomsrecht op het volume terug van de opstalgever, die in principe vergoedt (art. 3.188 BW).

Recht van opstal betekenis: wat houdt het precies in?
Recht van opstal betekent dat iemand eigenaar is van bouwwerken of beplantingen op andermans grond, voor een beperkte tijd. Die eigendom wordt horizontaal gesplitst van de eigendom van de grond.
Artikel 3.177 van het Burgerlijk Wetboek (BW, Boek 3, sinds 1 september 2021) spreekt over "volumes" op, boven of onder de grond. Daardoor kan ook een deel van een gebouw onder een opstalrecht vallen, bijvoorbeeld een ondergrondse parking onder een tuin. Leg daarom nauwkeurig vast welk volume onder het recht valt, want de opstalhouder heeft geen bevoegdheid over volumes die uitdrukkelijk buiten zijn recht zijn gehouden (art. 3.179 BW).
Notaris.be geeft als typevoorbeeld een koppel dat bouwt op de grond van een van hen, of een eigenaar die een projectontwikkelaar laat bouwen. Zonder zo'n recht wordt de eigenaar van de grond in principe ook eigenaar van wat erop gebouwd wordt. Het recht van opstal is net een manier om daarvan af te wijken.
Hoe lang mag een recht van opstal duren?
Een recht van opstal mag maximaal 99 jaar duren (art. 3.180 BW). Het kan verlengd worden, maar de totale duur mag niet boven 99 jaar gaan. Hernieuwen kan met uitdrukkelijk akkoord van de partijen. De wet legt geen minimumduur op.
Er zijn twee uitzonderingen waarbij het recht eeuwigdurend mag zijn, wanneer en zolang de eigenaar van de grond het vestigt (art. 3.180 BW):
- voor doeleinden van het openbaar domein;
- om de verdeling in volumes mogelijk te maken van een complex en heterogeen onroerend geheel, met volumes die voor zelfstandig en verschillend gebruik in aanmerking komen en geen gemeenschappelijk deel hebben.
Bestaat een opstalrecht als gevolg van een hoofdrecht (art. 3.182 BW), bijvoorbeeld bij een erfpacht met het recht om te bouwen, dan is zijn duur die van dat hoofdrecht. Voor oudere overeenkomsten over complexe gehelen in volumes bevat artikel 38 van de wet van 4 februari 2020 een eigen overgangsregel: een looptijd van meer dan vijftig jaar blijft daar geldig, zolang ze binnen de 99 jaar blijft. Ook ontstaat een opstalrecht door verkrijgende verjaring voor 99 jaar (art. 3.181 BW), tenzij een rechtshandeling een kortere duur bepaalt.
Wat mag de opstalhouder en wat moet hij?
De opstalhouder oefent op zijn volume alle bevoegdheden van eigenaar uit, binnen de grenzen van het recht van de opstalgever. Hij mag zijn recht overdragen en met een hypotheek bezwaren, en hij betaalt alle lasten op wat van hem is (art. 3.183 tot 3.185 BW).
| Onderwerp | Opstalhouder | Opstalgever |
|---|---|---|
| Eigendom | Volumes, gebouwen en beplantingen voor de duur van het recht | De grond |
| Overdragen en hypotheek | Het opstalrecht, maar de gebouwen alleen samen met dat recht (art. 3.183 BW) | Binnen de grenzen van het recht |
| Lasten en belastingen | Op wat van hem is (art. 3.185 BW) | Op wat van hem is (art. 3.185 BW) |
| Onderhoud en grove herstellingen | Voor wat van hem is, voor zover wettelijk of contractueel gehouden (art. 3.185 BW) | Idem |
| Cijns (vergoeding) | Betaalt de cijns als die is afgesproken (notaris.be) | Ontvangt de cijns |
Bouwen moet nog altijd met de vereiste vergunning (notaris.be). De opstalhouder mag bouwwerken en beplantingen waartoe hij gehouden was, niet verwijderen (art. 3.184 BW). Ook een huurcontract dat hij sluit, kan volgens notaris.be niet langer lopen dan zijn recht.
Bouw je zelf op die grond, vraag dan op tijd prijzen op: via De Offertewinkel kun je tot 3 gratis offertes vragen voor je dak, zodat je het budget tijdig kent.
Hoe vestig je een recht van opstal?
Een recht van opstal vestig je in de praktijk met een notariële akte die wordt overgeschreven op het bevoegde kantoor. Zonder overschrijving kun je je er niet op beroepen tegen derden te goeder trouw met een concurrent recht (art. 3.30 BW).
- Bepaal het volume en de locatie, bij voorkeur met een plan.
- Spreek de duur af, binnen de grens van 99 jaar.
- Regel de cijns of leg vast dat er geen is.
- Regel wat er op het einde gebeurt, inclusief de vergoeding.
- Regel verzekering, onderhoud en toegang tot de grond.
- Laat de akte verlijden en overschrijven (art. 3.31 BW).
Een vestiging kan ook leiden tot belastingen en notariskosten die afhangen van de constructie. Laat de notaris dat vooraf berekenen, want het verschilt per situatie. De algemene richtlijnen vind je bij notariskosten berekenen, maar een opstal is een afzonderlijke akte.
Wat gebeurt er op het einde van een recht van opstal?
Bij het einde van het recht gaat het eigendomsrecht op het volume over op de opstalgever, die de opstalhouder moet vergoeden voor bouwwerken en beplantingen op grond van ongerechtvaardigde verrijking. Tot die betaling heeft de opstalhouder een retentierecht (art. 3.188 BW).
Partijen kunnen veelal anders afspreken, want de regels van Boek 3 zijn aanvullend recht tenzij de wet anders bepaalt (art. 3.1 BW). Notaris.be vermeldt het zo: de grondeigenaar vergoedt de opstalhouder, tenzij het contract anders bepaalt. Daarom is dit de belangrijkste clausule van de hele akte.
Voorbeeld, puur indicatief: de wettelijke vergoeding hangt af van verrijking. Staat er in de akte dat er bij het einde geen vergoeding verschuldigd is, dan kan de opstalhouder na 30 jaar met een woning achterblijven die hij verliest, zonder iets terug te krijgen. Staat er een vergoeding, dan moet de grondeigenaar over het geld beschikken op dat moment.
Het recht eindigt niet zomaar omdat een gebouw verloren gaat: art. 3.186 BW zegt dat het niet teniet gaat door het loutere feit van het tenietgaan van de bouwwerken of beplantingen.
Recht van opstal of erfpacht: wat kies je?
Bij opstal draait het om eigendom van volumes en gebouwen op andermans grond, zonder minimumduur. Bij erfpacht krijg je een vol gebruik en genot van andermans goed, tussen 15 en 99 jaar (art. 3.167 en 3.169 BW).
| Recht van opstal | Erfpacht | |
|---|---|---|
| Wat krijg je? | Eigendom op volumes, bouwwerken of beplantingen (art. 3.177 BW) | Vol gebruik en genot van andermans onroerend goed (art. 3.167 BW) |
| Minimumduur | Geen in de wet | 15 jaar (art. 3.169 BW) |
| Maximumduur | 99 jaar (art. 3.180 BW) | 99 jaar (art. 3.169 BW) |
| Eeuwigdurend? | Openbaar domein of volumesplitsing van een complex geheel (art. 3.180 BW) | Voor openbaar domein (art. 3.169 BW) |
De fiscale gevolgen en het doel bepalen de keuze; meer uitleg vind je in de gids over erfpacht. Wil je alleen een doorgang of leiding regelen, dan is een erfdienstbaarheid voldoende.
Bouwen op de grond van je partner of ouders: waarop let je?
Bouw je in Vlaanderen op de grond van je partner of ouders zonder een recht van opstal, dan wordt in principe de grondeigenaar ook eigenaar van het gebouw. Met een opstalrecht blijft het gebouw voor de duur van het recht van jou.
Denk vooraf na over drie scenario's: een breuk, een overlijden en een verkoop. Bij een breuk moet uit de akte blijken wat er met het gebouw gebeurt en wie welke vergoeding krijgt. Zie ook huis verkopen bij scheiding en uitkoopsom berekenen. Heb je een krediet nodig, bespreek het opstalrecht dan vroeg met je bank en je notaris: de opstalhouder kan zijn recht met een hypotheek bezwaren (art. 3.183 BW).
Kun je een huis op opstalgrond verkopen?
Ja, de opstalhouder kan zijn opstalrecht overdragen en de gebouwen verkopen, maar alleen samen met dat recht (art. 3.183 BW). De koper krijgt enkel de resterende looptijd, wat de prijs kan beïnvloeden.
Hoe korter de resterende duur, hoe zwaarder die in de prijs kan wegen, maar een vaste regel bestaat niet. Laat een woningschatting maken en vermeld het opstalrecht, de resterende duur en de eindregeling. Voor de verkoop gelden de gewone regels: een EPC-attest voor de verkoop aanvragen is verplicht, net als de elektrische keuring, en bij woningen van vóór 2001 een asbestattest.
Vraag een gratis schatting en vermeld de resterende duur van het recht.
Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.Lees ook
Veelgestelde vragen
Wat is de maximumduur van een recht van opstal?
Is er een minimumduur?
Wie betaalt de onroerende voorheffing bij opstal?
Wat is het verschil tussen opstal en erfpacht?
Wat gebeurt er als een gebouw afbrandt tijdens de opstal?
Moet een recht van opstal bij de notaris?
Begin met een realistische waarde. Daarmee onderhandel je met een notaris, makelaar, koper of mede-eigenaar op basis van feiten.
Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.Bronnen
Deze pagina is algemene informatie, geen juridisch of fiscaal advies. Voor je eigen dossier raadpleeg je een notaris of fiscalist.