Vruchtgebruik afkopen: berekening en kosten

Bijgewerkt op 7 november 2026 · Huisprijzen.be redactie

Een vruchtgebruik afkopen betekent dat de naakte eigenaar (vaak een kind) het vruchtgebruik overneemt van de vruchtgebruiker (vaak een ouder) tegen betaling. De woning komt dan in volle eigendom bij de naakte eigenaar. Dat gebeurt vaak wanneer een ouder naar een woonzorgcentrum verhuist of wanneer de familie wil verkopen.

In het kort

De afkoopsom is de waarde van het vruchtgebruik. Vertrekpunt: volle waarde × 4% × leeftijdscoëfficiënt.
Partijen mogen een economische waardering afspreken (levensverwachting, rentevoet), maar een te lage prijs kan door de fiscus als verdoken schenking worden bekeken.
De afkoop gebeurt bij de notaris en kost registratierechten, ereloon en aktekosten.
Een realistische waarde van de woning is de basis van de hele berekening.

Vruchtgebruik berekenen

Fiscale waardering in Vlaanderen: 4% van de volle waarde × leeftijdscoëfficiënt.

Waarde volle eigendom (€)

Leeftijd vruchtgebruiker

Vruchtgebruik op twee hoofden met recht van aanwas (bv. ouders samen)

Overhandiging van een huissleutel boven een keukentafel met een document

Vruchtgebruik afkopen berekenen

De afkoopsom is de waarde van het vruchtgebruik op het moment van de afkoop. Zo werk je het uit:

Bepaal de volle waarde van de woning

Hoeveel zou de woning vandaag opbrengen bij een verkoop? Een schatting op basis van echte verkoopprijzen in de gemeente is het vertrekpunt.

Kies de waarderingsmethode

Fiscale tabel (4% × coëfficiënt) of een economische tabel met levensverwachting en rentevoet. Bespreek dat met alle betrokkenen.

Bereken het percentage

Vruchtgebruiker van 78 jaar, fiscale tabel: 4% × 4 = 16%. Bij een woning van €300.000 is de afkoopsom dan €48.000.

Laat de notaris de kosten doorrekenen

Registratierechten en aktekosten komen bovenop de afkoopsom.

Kosten bij afkoop van vruchtgebruik

Een afkoop is juridisch een overdracht van het vruchtgebruik aan de naakte eigenaar. Daarop zijn registratierechten verschuldigd, berekend op de waarde van het vruchtgebruik (minimaal de overeengekomen prijs). Het tarief hangt af van de situatie, bijvoorbeeld of het gaat om een verkoop of om een verdeling binnen een onverdeeldheid na een erfenis. Daarbovenop komen het notarisereloon en de aktekosten.

Let op met een symbolische prijs

Wordt het vruchtgebruik voor veel minder dan de waarde overgedragen, dan kan het verschil als schenking worden beschouwd. Een onderbouwde waarde beschermt alle partijen, ook tegenover andere erfgenamen.

Wat is jouw woning vandaag waard?

Gratis online schatting op basis van echte verkoopprijzen in jouw gemeente (Statbel). Je krijgt een realistische prijsvork, geen opgeklopte waarde.

Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.

Vruchtgebruiker naar het rusthuis: afkopen, verhuren of verkopen?

Verhuist een ouder met vruchtgebruik naar een woonzorgcentrum, dan blijft het vruchtgebruik gewoon bestaan. Er zijn drie gangbare pistes:

Verhuren: de vruchtgebruiker mag de woning verhuren en ontvangt de huur. Dat helpt de factuur van het woonzorgcentrum te betalen. Een huurder vraagt wel een EPC en een conforme woning.
Vruchtgebruik afkopen: de kinderen betalen de afkoopsom en worden volle eigenaar.
Samen verkopen: vruchtgebruiker en naakte eigenaars verkopen de volle eigendom en verdelen de prijs. Zie huis verkopen met vruchtgebruik.

Is de ouder niet meer wilsbekwaam, dan is een bewindvoerder (via de vrederechter) of een eerder gegeven zorgvolmacht nodig.

Vruchtgebruik afkopen van de langstlevende partner

Na een overlijden hebben de langstlevende partner (vruchtgebruik) en de kinderen (naakte eigendom) samen rechten op de woning. De kinderen of de partner kunnen vragen het vruchtgebruik om te zetten. Daarvoor gebruikt men de jaarlijkse omzettingstabellen, niet de fiscale tabel. Meer uitleg: omzettingstabel vruchtgebruik 2026.

Vastgoedattesten nodig?

Bij verkoop of verhuur heb je een EPC, asbestattest, elektrische keuring en bodemattest nodig. Via Certiloket vraag je ze in één keer aan, met een vrijblijvende offerte.

Vraag je vastgoedattesten aan

Lees ook

Vruchtgebruik berekenenRekentool met fiscale tabel Huis verkopen met vruchtgebruikVerdeling van de prijs Omzettingstabel vruchtgebruik 2026Fiscale tabel versus omzetting Naakte eigendomBetekenis en waarde

Veelgestelde vragen

Hoeveel kost het om vruchtgebruik af te kopen?

De afkoopsom is de waarde van het vruchtgebruik, bijvoorbeeld 16% van de woningwaarde bij een vruchtgebruiker van 78 jaar (fiscale tabel). Daarbovenop komen registratierechten op die waarde, notarisereloon en aktekosten.

Kan ik een vruchtgebruik afkopen zonder notaris?

Nee. Een overdracht van een zakelijk recht op onroerend goed moet bij notariële akte gebeuren om tegenwerpelijk te zijn en in het hypotheekkantoor te worden overgeschreven.

Mag de vruchtgebruiker weigeren?

Ja. Een afkoop is een overeenkomst. Behalve bij de wettelijke omzetting van het vruchtgebruik van een langstlevende partner kan niemand een vruchtgebruiker verplichten zijn recht te verkopen.

Klaar om de volgende stap te zetten?

Begin met een realistische waarde. Daarmee onderhandel je met een notaris, makelaar, koper of mede-eigenaar op basis van feiten.

Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.

Bronnen

Deze pagina is algemene informatie, geen juridisch of fiscaal advies. Voor je eigen dossier raadpleeg je een notaris of fiscalist.