Wettelijk samenwonen erfrecht: wat erft je partner?

Bijgewerkt op 4 november 2026 · Huisprijzen.be redactie

Wettelijk samenwonen erfrecht is het beperkte wettelijke erfrecht van de langstlevende partner die een verklaring van wettelijke samenwoning aflegde: het vruchtgebruik van de gezinswoning en het huisraad (art. 4.23 Burgerlijk Wetboek). Dat is veel minder dan wat een echtgenoot krijgt, en meer dan wat een feitelijke partner krijgt. Hieronder de drie situaties naast elkaar. De erfbelasting op de woning vind je in de gids over huis erven.

In het kort

Een echtgenoot krijgt naast kinderen het vruchtgebruik van de hele nalatenschap (art. 4.17 BW).
Een wettelijk samenwonende krijgt het vruchtgebruik van gezinswoning en huisraad (art. 4.23 BW).
Een feitelijke partner erft niets zonder testament.
Alleen de echtgenoot is reservatair erfgenaam; een wettelijk samenwonende kan bij testament onterfd worden.

Ouder koppel zit samen aan tafel met documenten in de woonkamer

Wettelijk samenwonen erfrecht: wat erft je partner?

In België erft een wettelijk samenwonende partner automatisch het vruchtgebruik van gezinswoning en huisraad, en het recht op de huur van die woning, volgens artikel 4.23 van het Burgerlijk Wetboek (2022). Dat recht geldt alleen na een verklaring bij de gemeente.

Dat recht is bewust smal. Een wettelijk samenwonende is geen reservataire erfgenaam, dus de overleden partner kan het bij testament beperken of ontnemen. Omgekeerd kan een testament het ook uitbreiden, bijvoorbeeld naar spaargeld of een tweede woning, zolang de reserve van de kinderen gerespecteerd wordt.

Concreet mag je partner in de woning blijven wonen, of ze verhuren. De kinderen krijgen de blote eigendom van de woning en de volle eigendom van de rest. Een spaarrekening of een tweede woning van de overleden partner vallen dus buiten dit recht.

	Echtgenoot	Wettelijk samenwonend	Feitelijk samenwonend
Wettelijk erfrecht	Ja: vruchtgebruik hele nalatenschap naast kinderen	Ja: vruchtgebruik gezinswoning en huisraad	Nee
Geen kinderen	Ruimer, tot de hele nalatenschap (art. 4.17 BW)	Vruchtgebruik gezinswoning en huisraad	Nee
Reservatair erfgenaam	Ja	Nee	Nee
Mag bij testament onterfd worden	In principe niet	Ja	Niet van toepassing
Huurrecht van de gezinswoning	Ja (art. 4.20 BW)	Ja (art. 4.23 §3 BW)	Niet automatisch

Bron: Burgerlijk Wetboek, Boek 4 (2022), en notaris.be (2026). Heb je een huwelijkscontract, dan kan dat de uitkomst veranderen; bespreek het met je notaris.

Erfenis langstlevende echtgenoot: wat krijgt hij of zij?

De erfenis van de langstlevende echtgenoot is in België het vruchtgebruik van de hele nalatenschap naast kinderen, en meer als die er niet zijn (art. 4.17 Burgerlijk Wetboek, 2022). Dat komt bovenop wat het huwelijksstelsel al geeft.

Met kinderen: vruchtgebruik van alles, de kinderen krijgen de blote eigendom.
Met ouders of broers en zussen: volle eigendom van het aandeel in het gemeenschappelijk vermogen, vruchtgebruik van de rest (art. 4.17 §2 BW).
Met enkel ooms, tantes of hun afstammelingen: sinds 1 september 2018 alles (notaris.be).
Zonder andere erfgenamen: de volle eigendom van de hele nalatenschap (art. 4.17 §3 BW).

Hoeveel dat vruchtgebruik waard is, reken je uit met de calculator voor vruchtgebruik.

Wat is de reserve van de langstlevende echtgenoot?

De reserve van de langstlevende echtgenoot is het vruchtgebruik van de helft van de nalatenschap, en altijd minstens dat van de gezinswoning en het huisraad, volgens notaris.be. Een testament kan die ondergrens niet wegnemen, behalve in de strenge gevallen die de wet voorziet.

Sinds 1 september 2018 kan het vruchtgebruik op de gezinswoning wel uitgesloten worden met een Valkeniersbeding in een huwelijkscontract, zodat kinderen uit een eerdere relatie volle eigenaar worden. Dat is een erfovereenkomst met strenge procedureregels. Ook dan mag de langstlevende volgens notaris.be minstens zes maanden in de woning blijven wonen.

Een echtgenoot kan alleen bij testament onterfd worden na minstens zes maanden feitelijke scheiding en een vordering tot apart wonen of echtscheiding, volgens notaris.be (2016) en het Burgerlijk Wetboek (Boek 4).

Kan het vruchtgebruik op de woning omgezet worden?

Kinderen en langstlevende kunnen volgens notaris.be de omzetting van het vruchtgebruik vragen in een bedrag of rente, maar voor de gezinswoning heeft de langstlevende altijd een vetorecht. De kinderen kunnen de omzetting van het vruchtgebruik op de gezinswoning dus niet afdwingen.

De waarde hangt af van de levensverwachting van de langstlevende, de leeftijd en het rendement van het goed. Zonder akkoord beslist de rechter met de officiële omzettingstabellen van de minister van Justitie (notaris.be). Lees ook wat naakte eigendom betekent voor de kinderen.

Erft een feitelijke partner iets?

Nee: feitelijk samenwonenden erven niet van elkaar, tenzij een testament in hun voordeel is opgesteld, volgens notaris.be (2026). De wet beschouwt hen als vreemden voor elkaar, ook na jaren samenwonen.

Zijn er kinderen, dan kan een testament alleen het beschikbaar deel naar de feitelijke partner laten gaan, want de reserve van de kinderen is sinds 2018 de helft van de nalatenschap. Hoe dat in de praktijk uitpakt, zie je in dit voorbeeld.

Voorbeeld (indicatief)

Marc en Ines wonen ongehuwd en niet wettelijk samen in Marcs woning van 320.000 euro. Marc heeft twee kinderen uit een eerdere relatie en overlijdt zonder testament. Ines heeft geen erfrecht. De kinderen worden eigenaar. Mét testament kan Marc haar hooguit het beschikbaar deel nalaten, in dit geval 160.000 euro aan rechten op de woning.

Bij een wettelijke samenwoning had Ines automatisch het vruchtgebruik gekregen, en de kinderen de blote eigendom. Het verschil tussen beide vormen staat uitgewerkt in feitelijk of wettelijk samenwonen.

Wat betekent het erfrecht voor de gezinswoning?

Voor de gezinswoning betekent het erfrecht dat een echtgenoot en een wettelijk samenwonende mogen blijven wonen, terwijl een feitelijke partner zonder testament kan moeten vertrekken. Het maakt daarbij uit wie eigenaar is, want alleen het aandeel van de overledene valt in de nalatenschap.

Hebben jullie samen gekocht, dan is de helft van de langstlevende al van hem of haar. Bij een woning op naam van één partner gaat het om het volledige goed. Bij de erfbelasting krijgen echtgenoten en wettelijk samenwonenden in Vlaanderen volgens notaris.be (2026) een vrijstelling op de gezinswoning, feitelijke partners pas na drie jaar samenwonen: de voorwaarden en cijfers staan in de gids over huis erven.

Blijft de langstlevende wonen, dan komt er vaak onderhoud of renovatie op tafel. Daarvoor kan je tot 3 gratis offertes voor renovatie opvragen. Besluit de familie later te verkopen, dan is een EPC verplicht, waarvoor je een vrijblijvende offerte voor het EPC-attest kan aanvragen; laat ook de waarde van de woning inschatten.

Hoeveel is de gezinswoning waard?

Een actuele waarde helpt bij de verdeling en bij de keuze om te blijven wonen.

Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.

Hoe regel je meer bescherming voor je partner?

Meer bescherming voor je partner regel je met een testament, een notarieel samenlevingscontract of een huwelijk, en die keuze bespreek je best met een notaris. Een testament kan de rechten van een partner uitbreiden of beperken en is altijd herroepbaar, volgens notaris.be (2026).

Testament: binnen het beschikbaar deel, met respect voor de reserve van de kinderen.
Samenlevingscontract: regelt de bijdrage en eigendom; bij wettelijk samenwonenden moet het notarieel zijn (notaris.be, 2026).
Trouwen: geeft het ruimste erfrecht en de enige toegang tot een overlevingspensioen (notaris.be, 2026).

Een notaris kan bovendien nagaan of een aanwasbeding bij de aankoop van jullie woning nog klopt. Deze gids beschrijft de algemene regels en is geen advies voor een individueel dossier.

Lees ook

Verdeling erfenis na overlijden 1 ouder BelgiëWie krijgt wat?Wettelijk samenwonenVoordelen, nadelen, woning Feitelijk of wettelijk samenwonenBeslisgids Erfenis verwerpen in BelgiëProcedure en gevolgen

Huis ervenErfbelasting en gezinswoning Vruchtgebruik berekenenWat is het recht waard?

Veelgestelde vragen

Erft een wettelijk samenwonende partner automatisch?

Ja, het vruchtgebruik van de gezinswoning en het huisraad, op voorwaarde dat er een verklaring bij de ambtenaar van de burgerlijke stand werd afgelegd (art. 4.23 BW). Een testament kan dat recht beperken of uitbreiden.

Wat erft een langstlevende echtgenoot naast kinderen?

Het vruchtgebruik van de hele nalatenschap (art. 4.17 §1 BW). De kinderen krijgen de blote eigendom. De echtgenoot behoudt ook zijn of haar eigen deel van het gemeenschappelijk vermogen.

Mag een wettelijk samenwonende blijven wonen na het overlijden?

Ja, via het vruchtgebruik van de gezinswoning. Tenzij een testament dat recht ontneemt, want een wettelijk samenwonende is geen reservataire erfgenaam.

Kunnen kinderen de langstlevende uit de woning zetten?

Bij gehuwden niet: de langstlevende heeft een vetorecht op de omzetting van het vruchtgebruik van de gezinswoning (notaris.be). Sinds 1 september 2018 kan een Valkeniersbeding dat recht wel uitsluiten, met minstens zes maanden woonrecht.

Erft een feitelijke partner met een testament?

Ja, maar alleen wat binnen het beschikbaar deel past als er kinderen zijn. Zonder testament erft een feitelijke partner niets.

Klaar om de volgende stap te zetten?

Begin met een realistische waarde. Daarmee onderhandel je met een notaris, makelaar, koper of mede-eigenaar op basis van feiten.

Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.

Bronnen

Deze pagina is algemene informatie, geen juridisch of fiscaal advies. Voor je eigen dossier raadpleeg je een notaris of fiscalist.