Bijgewerkt op 7 november 2026 · Huisprijzen.be redactie
De verdeling erfenis na overlijden 1 ouder België is het geheel van regels en stappen waarmee de bezittingen van de overleden ouder bij de langstlevende partner en de kinderen terechtkomen. Het erfrecht is federaal en staat sinds 2022 in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek. Deze gids gaat over wie wat krijgt en hoe je verdeelt; voor de belasting op een geërfde woning lees je de gids over huis erven en erfbelasting.
In het kort
- Is de overleden ouder gehuwd en zijn er kinderen, dan krijgt de langstlevende het vruchtgebruik van de hele nalatenschap en de kinderen de blote eigendom (art. 4.17 BW).
- De reserve van de kinderen is sinds 1 september 2018 de helft van de nalatenschap, ongeacht hun aantal.
- Niemand kan gedwongen worden in onverdeeldheid te blijven, maar voor een minnelijke verdeling moeten alle erfgenamen akkoord zijn.
- Een verdeling van onroerend goed vraagt een notariële akte en kost in Vlaanderen in de regel 2,5% verdeelrecht.
Verdeling erfenis na overlijden 1 ouder België: wie krijgt wat?
In België krijgt de langstlevende echtgenoot, als er kinderen zijn, het vruchtgebruik van de hele nalatenschap en erven de kinderen de blote eigendom, volgens artikel 4.17 van het Burgerlijk Wetboek (2022). Bij wettelijk samenwonende ouders is dat recht beperkt tot gezinswoning en huisraad.
De volgorde is altijd dezelfde. Eerst wordt het huwelijksvermogen geregeld: bij het wettelijk stelsel behoort de helft van het gemeenschappelijk vermogen al aan de langstlevende. Enkel de andere helft, samen met de eigen goederen van de overledene, vormt de nalatenschap die verdeeld wordt.
Rekenvoorbeeld (indicatief)
Een gehuwd koppel zonder huwelijkscontract bezit samen een woning van 400.000 euro en 60.000 euro spaargeld. Eén ouder overlijdt, er zijn twee kinderen en geen testament.
| Wie | Wat | Waarde (indicatief) |
|---|---|---|
| Langstlevende, eigen helft | Volle eigendom: helft woning en helft spaargeld | 230.000 euro |
| Langstlevende, erfdeel | Vruchtgebruik op de andere helft | Op 230.000 euro |
| Kind 1 | Blote eigendom van een kwart | Op 115.000 euro |
| Kind 2 | Blote eigendom van een kwart | Op 115.000 euro |
De kinderen krijgen dus niet meteen geld. Ze worden pas volle eigenaar als het vruchtgebruik eindigt. Wat vruchtgebruik en blote eigendom in euro waard zijn, hangt af van de leeftijd van de langstlevende: bereken de waarde van het vruchtgebruik of lees wat naakte eigendom inhoudt. Voor een realistische vertrekwaarde van de woning kan je de woning van je ouders laten schatten.
Een actuele waarde is de basis voor de verdeling, de uitkoop en de aangifte.
Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.Wat is de wettelijke volgorde van erfgenamen in België?
De wet deelt erfgenamen in vier orden in, en een hogere orde sluit een lagere uit, volgens notaris.be (2026). Binnen een orde beslist de graad wie erft; de echtgenoot staat buiten die orden en erft altijd mee.
| Orde | Wie | Opmerking |
|---|---|---|
| 1 | Afstammelingen: kinderen, kleinkinderen, achterkleinkinderen | Sluit alle volgende orden uit |
| 2 | Ouders samen met broers en zussen en hun afstammelingen | Alleen als er geen afstammelingen zijn |
| 3 | Bloedverwanten in opgaande lijn: ouders, grootouders | Nalatenschap wordt in twee helften gesplitst per familielijn (kloving) |
| 4 | Ooms, tantes, neven en nichten | Tot en met de vierde graad; verder valt de nalatenschap aan de Staat |
Kinderen erven in gelijke delen. Is een kind vooroverleden of heeft het de erfenis verworpen, dan komen zijn eigen kinderen in zijn plaats, de zogenaamde plaatsvervulling (art. 4.13 tot 4.15 BW). Meer daarover in de gids over een erfenis verwerpen.
Hoe gaat de erfenis verdeling zonder testament in België?
Zonder testament past de wet automatisch de verdeling toe die bij je gezinssituatie hoort: de partner krijgt een recht dat afhangt van de relatievorm en de rest gaat naar de kinderen, volgens het Burgerlijk Wetboek (art. 4.17 en 4.23, 2022).
| Situatie | Partner | Kinderen of andere erfgenamen |
|---|---|---|
| Gehuwd, met kinderen | Vruchtgebruik van de hele nalatenschap | Blote eigendom in gelijke delen |
| Gehuwd, geen kinderen, wel ouders of broers en zussen | Volle eigendom van het aandeel in het gemeenschappelijk vermogen, vruchtgebruik op de rest | Blote eigendom van de rest |
| Gehuwd, alleen verre familie (vierde orde) | Sinds 1 september 2018 de hele nalatenschap | Niets |
| Wettelijk samenwonend, met kinderen | Vruchtgebruik van gezinswoning en huisraad | Blote eigendom daarvan, volle eigendom van de rest |
| Feitelijk samenwonend of alleenstaand, met kinderen | Geen wettelijk erfrecht | Alles in volle eigendom, gelijke delen |
Elke relatievorm heeft dus andere gevolgen voor de woning. De details per partner staan in de gids over erfrecht bij wettelijk samenwonen en huwelijk.
Wat verandert er bij een erfenis verdeling met testament?
Met een testament mag je alleen vrij beschikken over het deel dat de wet niet voorbehoudt. Sinds de hervorming van 1 september 2018 is de reserve van de kinderen samen altijd de helft van de nalatenschap, ongeacht hun aantal, volgens notaris.be.
Het andere deel heet het beschikbaar deel: dat mag naar je partner, naar één kind, naar een derde of naar een goed doel. Ook de langstlevende echtgenoot heeft een minimum: het vruchtgebruik van de helft van de nalatenschap, en altijd minstens dat van de gezinswoning en het huisraad, tenzij een geldig Valkeniersbeding dat anders regelt.
Voorbeeld (indicatief)
Een alleenstaande ouder laat 300.000 euro na aan drie kinderen. De reserve bedraagt 150.000 euro, te verdelen onder de drie. De andere 150.000 euro mag bij testament naar één kind of iemand anders gaan. Wordt de reserve niet gerespecteerd, dan kan een benadeelde erfgenaam een vordering tot inkorting instellen.
Een wettelijk samenwonende partner is geen reservataire erfgenaam, volgens notaris.be: een testament kan zijn recht beperken of net uitbreiden.
Erfenis verdelen in de praktijk: welke stappen zet je?
Een erfenis verdelen verloopt in vier stappen: de erfgenamen vaststellen, de aangifte doen, afspreken wie wat krijgt en dat vastleggen. Een notariële akte is alleen vereist als er onroerend goed verdeeld wordt, volgens het Europees e-justitieportaal (2020).
- Erfgenamen vaststellen. Met een attest of akte van erfopvolging, zie wanneer een erfenis wordt uitbetaald.
- Aanvaarden of verwerpen. Twijfel je door mogelijke schulden, dan kan aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving.
- Aangifte van nalatenschap indienen bij de Vlaamse Belastingdienst: binnen vier maanden bij overlijden in België (Vlabel, 2026).
- Verdelen. Zijn alle mede-erfgenamen meerderjarig en bekwaam, dan kan dat minnelijk (art. 4.67 BW). Bij een woning maakt de notaris een akte van verdeling, die wordt overgeschreven op het hypotheekkantoor.
Zijn er minderjarige erfgenamen, dan gelden extra formaliteiten en is de toestemming van de vrederechter nodig om bijvoorbeeld een geërfde woning te verkopen, volgens notaris.be (2024).
Moet je na het overlijden van één ouder meteen verdelen?
Nee: de wet legt geen verdeling op zolang niemand erom vraagt, volgens notaris.be. Wel kan elke erfgenaam op elk moment de verdeling vorderen, want niemand kan worden genoodzaakt in onverdeeldheid te blijven (art. 4.66 BW, 2022).
Blijft de langstlevende in de gezinswoning wonen, dan slaat een eventuele verdeling enkel op de blote eigendom. Het vruchtgebruik van de langstlevende blijft onaangeroerd, en voor de gezinswoning heeft hij of zij een vetorecht tegen omzetting van het vruchtgebruik (notaris.be).
Wil je tijdelijk samen eigenaar blijven, dan kunnen de erfgenamen dat afspreken voor maximaal vijf jaar, met verlenging mogelijk (notaris.be). Tot die tijd beslis je samen over wat er met de woning gebeurt.
Hoeveel verdeelrecht betaal je bij de verdeling van een erfenis?
In Vlaanderen bedraagt het verdeelrecht 2,5%; het verlaagde tarief van 1% geldt enkel bij echtscheiding of het einde van een wettelijke samenwoning, volgens de Vlaamse Belastingdienst (2026). Het verdeelrecht is alleen verschuldigd op onroerend goed.
Eindigt de onverdeeldheid, dan wordt het berekend op de totale waarde van het goed. Blijft de onverdeeldheid bestaan, dan geldt het alleen voor de overgedragen delen (Vlabel, 2026).
Rekenvoorbeeld (indicatief)
Twee kinderen erven samen een woning van 400.000 euro in volle eigendom en één neemt alles over. Het verdeelrecht is dan 2,5% van 400.000 euro, of 10.000 euro. Daar komen het ereloon van de notaris en de aktekosten bij. Dat uitgewerkt per post vind je in de kosten van een akte van verdeling, en het bedrag dat de overnemer aan de andere erfgenaam betaalt in de calculator voor de uitkoopsom.
Dit verdeelrecht komt bovenop de erfbelasting, die je niet hier maar in de blog over successierechten berekent.
Wat als de erfgenamen niet akkoord gaan?
Weigert één erfgenaam mee te werken, dan kan de verdeling alleen via de rechtbank worden afgedwongen, volgens notaris.be. De rechtbank beveelt de verdeling en stelt een notaris aan die de procedure leidt.
- Een erfgenaam dagvaardt de anderen.
- De rechtbank beveelt de verdeling en wijst een notaris aan.
- De notaris maakt een inventaris en legt een ontwerp van verdeling voor.
- Keurt iedereen goed, dan is de verdeling definitief. Keurt iemand af, dan beslist de rechtbank.
Notaris.be waarschuwt dat deze procedure lang kan duren, zonder een vaste termijn te noemen. Daarom komen veel families toch tot een akkoord, bijvoorbeeld door de woning samen te verkopen. Dan bekijk je best de stappen om een huis te verkopen en kan je voor die verkoop een vrijblijvende offerte voor de verplichte attesten vragen: een EPC is verplicht, een asbestattest geldt voor woningen van vóór 2001 en de elektrische keuring eveneens bij verkoop. Willen de erfgenamen eerst opknappen, dan kan je tot 3 gratis offertes voor renovatiewerken opvragen om vooraf de kosten te kennen.
Lees ook
Veelgestelde vragen
Wie erft als één ouder overlijdt?
Kunnen kinderen hun erfdeel opeisen na de dood van één ouder?
Hoeveel is de reserve van de kinderen?
Is een akte van verdeling altijd verplicht?
Betaal je 1% of 2,5% verdeelrecht bij een erfenis?
Hoe lang mag je met een erfenis in onverdeeldheid blijven?
Begin met een realistische waarde. Daarmee onderhandel je met een notaris, makelaar, koper of mede-eigenaar op basis van feiten.
Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.Bronnen
- Burgerlijk Wetboek, Boek 4: nalatenschappen, schenkingen en testamenten (Belgisch Staatsblad, 2022)
- Notaris.be: hoe wordt je erfenis verdeeld?
- Notaris.be: het erfrecht van de langstlevende huwelijkspartner sinds 1 september 2018
- Notaris.be: samen erven
- Notaris.be: moeten alle erfgenamen akkoord gaan met een verdeling?
- Notaris.be: de gerechtelijke vereffening-verdeling van een erfenis
- Notaris.be: moet er verdeeld worden als een huwelijkspartner overlijdt?
- Notaris.be: hoe zit het met de erfenis van minderjarigen? (2024)
- Vlaamse Belastingdienst: tarieven in het verdeelrecht
- Vlaamse Belastingdienst: belastbare grondslag van het verdeelrecht
- Europees e-justitieportaal: erfopvolging in België (2020)
Deze pagina is algemene informatie, geen juridisch of fiscaal advies. Voor je eigen dossier raadpleeg je een notaris of fiscalist.