Wettelijk samenwonen: wat betekent het voor je woning?

Bijgewerkt op 8 november 2026 · Huisprijzen.be redactie

Wettelijk samenwonen is de wettelijke regeling voor twee mensen die samenwonen en daarvan een verklaring afleggen bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van hun gemeente (art. 1475 tot 1479 Burgerlijk Wetboek). Je hoeft geen koppel te zijn, maar je moet wel op hetzelfde adres wonen. Het regelt vooral de bescherming van de gezinswoning, enkele rechten en plichten en je belastingen.

Wat is wettelijk samenwonen?

Wettelijk samenwonen is in België een verklaring van twee samenwonende mensen, afgelegd bij de ambtenaar van de burgerlijke stand en opgenomen in het bevolkingsregister (art. 1475 tot 1479 BW). Het ontstaat niet vanzelf door lang samen te leven, aldus de FOD Financiën (2026).

Het verschilt fundamenteel van een huwelijk: je wordt geen samen eigenaar door de verklaring en je hebt geen huwelijksstelsel. Ook twee broers of een ouder en een kind kunnen in principe wettelijk samenwonen. In de meeste gevallen gaat het om partners.

Wat zijn de voorwaarden en hoe leg je de verklaring af?

Je moet handelingsbekwaam zijn, niet gehuwd en niet al wettelijk samenwonend, en op hetzelfde adres ingeschreven staan; de verklaring teken je samen bij de gemeente en is onder meer in Hulshout en Gent gratis, volgens hun gemeentelijke dienstverlening (2026); elders vraag je het tarief na.

1. Maak een afspraak bij de dienst burgerlijke stand. Veel gemeenten werken alleen op afspraak.
2. Breng je identiteitskaarten mee. Ben je niet in België geboren of heb je niet de Belgische nationaliteit, dan kan de gemeente uittreksels vragen van maximaal zes maanden oud.
3. Onderteken de verklaring. Daarin staan onder meer jullie gegevens, het gemeenschappelijke adres en dat je artikel 1475 tot 1479 hebt gelezen.
4. De ambtenaar controleert de voorwaarden en neemt de verklaring op in het bevolkingsregister.

Wil je afspraken maken over de woning, de kosten of wat je inbrengt, dan moet een samenlevingscontract bij wettelijk samenwonenden notarieel zijn, volgens notaris.be (2026).

Wat betekent wettelijk samenwonen voor je woning?

Wettelijk samenwonen beschermt de gezinswoning op dezelfde manier als een huwelijk: ook de enige eigenaar mag de woning niet verkopen of verhuren zonder toestemming van de partner, volgens notaris.be (2026). Bij feitelijk samenwonen bestaat die bescherming niet.

De cijfers over de erfbelasting vind je in de gids over huis erven, de verdeling van het eigendom in de gids over mede-eigendom en de waarde van je woning met een gratis schatting. Wie samen koopt, rekent best ook de aankoopkosten vooraf uit.

Wettelijk samenwonen voordelen: wat win je?

De voordelen van wettelijk samenwonen in België zijn de bescherming van de gezinswoning, een beperkt erfrecht, de fiscale gelijkstelling met gehuwden en een lagere verdeelrechtheffing als je uit elkaar gaat, volgens notaris.be en de Vlaamse Belastingdienst (2026).

• Woning: de ander kan niet zomaar verkopen of verhuren.
• Erfrecht: vruchtgebruik van gezinswoning en huisraad, zie erfrecht bij wettelijk samenwonen.
• Belastingen: een gezamenlijke aanslag en eventueel het huwelijksquotiënt, vanaf het jaar na de verklaring.
• Verdeelrecht: 1% in plaats van 2,5% als de woning binnen drie jaar na het einde verdeeld wordt, na minstens één jaar wettelijk samenwonen (Vlabel, 2026).
• Toegang: snel geregeld en vaak gratis, zonder huwelijkscontract.

Wettelijk samenwonen nadelen: waar ligt de grens?

De nadelen van wettelijk samenwonen in België zijn een smal erfrecht, geen overlevingspensioen, aansprakelijkheid voor bepaalde huishoudelijke en fiscale schulden en een regeling die één partner eenzijdig kan beëindigen, volgens notaris.be (2026).

• Geen overlevingspensioen: alleen gehuwden hebben daar recht op, onder voorwaarden (notaris.be, 2026).
• Geen alimentatie: na het einde is er geen wettelijke bijstandsplicht zoals bij een echtscheiding.
• Schulden: beiden kunnen aangesproken worden voor schulden aangegaan voor het samenleven of de kinderen, en jullie staan in voor elkaars fiscale schulden (notaris.be, 2026).
• Bijdrageplicht: je draagt bij in verhouding tot je inkomsten.
• Eenzijdig einde: één partner kan stoppen zonder reden, zie wettelijk samenwonen stopzetten.
• Testament kan alles terugnemen: een wettelijk samenwonende is geen reservataire erfgenaam.

Wettelijk samenwonen belastingen: wat verandert er?

Voor de belastingen word je als wettelijk samenwonende vanaf het jaar na de verklaring als gehuwde belast, met een gezamenlijke aanslag en eventueel een huwelijksquotiënt, volgens de FOD Financiën (2026). In het jaar van de verklaring zelf blijf je afzonderlijk belast.

Het huwelijksquotiënt is voor aanslagjaar 2026 (inkomsten 2025) begrensd op 13.460 euro en kan als de partner met het laagste inkomen minder dan 30% van de samengetelde beroepsinkomsten verdient, en niet als de belasting daardoor zou stijgen (FOD Financiën). Voor aanslagjaar 2027 is het maximum 13.800 euro.

Feitelijk samenwonenden worden als alleenstaanden belast, met elk een eigen aangifte, en kunnen gemeenschappelijke kinderen maar door één van beiden ten laste nemen (FOD Financiën, 2026). Het effect hangt dus sterk af van het verschil tussen jullie inkomens: bij twee vergelijkbare lonen is het voordeel beperkt, en het huwelijksquotiënt wordt niet toegekend als de belasting daardoor zou stijgen.

Wat regelt wettelijk samenwonen niet voor je woning?

Wettelijk samenwonen beslist niet wie eigenaar is van de woning; dat staat op de akte. De verklaring beschermt de gezinswoning, maar elk blijft eigenaar van wat op zijn of haar naam staat, en elk behoudt de eigen inkomsten, volgens notaris.be (2026).

Kopen jullie samen, dan is het aandeel op de akte bepalend, ook al betaalt één van jullie meer aan de lening. Leg in dat geval vast wie wat inbrengt. Bij wettelijk samenwonenden moet zo'n samenlevingscontract notarieel zijn; het kan regelen wie wat bijdraagt en wie welke eigendomsaanspraken heeft (notaris.be, 2026).

Dezelfde verklaring geeft je ook geen recht op een deel van de waardestijging van een woning die alleen van je partner is. Wie zo'n woning mee afbetaalt of verbouwt, maakt daarover best afspraken voor het geld vloeit, want bij een breuk komt die vraag altijd terug. Daarnaast verandert de verklaring niets aan een lening die je al hebt: wat je met de bank tekende, blijft gelden.

Wettelijk samenwonen of trouwen: wat past beter bij een eigen woning?

Trouwen geeft meer rechten dan wettelijk samenwonen, vooral bij een overlijden, maar brengt ook meer verplichtingen mee, zoals een huwelijksstelsel en een mogelijke alimentatie. De keuze hangt vooral af van je kinderen, je inkomen en wie eigenaar is.

Weeg ze tegen elkaar af in feitelijk of wettelijk samenwonen. Combineer je de stap met een verbouwing van de woning, dan kan je tot 3 gratis offertes voor de werken opvragen voor je samen beslist wat haalbaar is. Heb je samen een huurwoning of gaan jullie verkopen, dan is een EPC-attest met een vrijblijvende offerte aanvragen een van de eerste praktische stappen, want dat is verplicht bij verkoop en verhuur.

Lees ook

Veelgestelde vragen

Bronnen

• FOD Financiën: huwelijk en samenwonen in de personenbelasting
• Notaris.be: feitelijk samenwonen, wettelijk samenwonen of trouwen (2026)
• Gemeente Hulshout: wettelijk samenwonen (voorwaarden en verklaring)
• Stad Gent: wettelijk samenwonen registreren
• Vlaamse Belastingdienst: tarieven in het verdeelrecht
• Notaris.be: samenwonen, erf ik automatisch van mijn partner?

Deze pagina is algemene informatie, geen juridisch of fiscaal advies. Voor je eigen dossier raadpleeg je een notaris of fiscalist.