Bijgewerkt op 2 november 2026 · Huisprijzen.be redactie
Wettelijk samenwonen stopzetten is de verklaring waarmee je bij de ambtenaar van de burgerlijke stand het einde van de wettelijke samenwoning laat registreren, samen of alleen. Het vraagt geen rechter, geen reden en geen akkoord van de ander, volgens Wikifin van de FSMA. De gevolgen voor de woning kunnen wel meteen ingrijpend zijn, dus denk die eerst door.
In het kort
- Stopzetten kan samen (kosteloos) of eenzijdig (met een exploot van de deurwaarder).
- Vanaf de verklaring eindigt de bescherming van de gezinswoning (Wikifin).
- Dringende maatregelen vraag je binnen drie maanden bij de familierechtbank.
- Woning verdelen: 1% verdeelrecht als je binnen drie jaar en na minstens één jaar samenwonen verdeelt (Vlabel, 2026).
Wettelijk samenwonen stopzetten: hoe doe je dat?
Je kan wettelijk samenwonen stopzetten door een verklaring af te leggen bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van je gemeente, samen of alleen, volgens notaris.be. De samenwoning eindigt ook vanzelf door een huwelijk of het overlijden van een partner.
| Samen | Eenzijdig | |
|---|---|---|
| Waar | Gemeente, ambtenaar burgerlijke stand | Gemeente, ambtenaar burgerlijke stand |
| Vorm | Gezamenlijke verklaring, vaak op model | Schriftelijke verklaring van één partner |
| Andere partner | Tekent mee | Binnen acht dagen betekend via gerechtsdeurwaarder |
| Kosten | Kosteloos | Kosten van het exploot voor wie stopzet |
| Reden nodig | Nee | Nee |
Elke partner kan het einde alleen melden, zonder verantwoording, aldus Wikifin. Vanaf de aangifte woon je niet meer wettelijk samen.
Wat gebeurt er met de woning als je stopt?
Bij het stopzetten van een wettelijke samenwoning valt de bescherming van de gezinswoning weg, en wie alleen eigenaar is, kan volgens Wikifin van de FSMA eisen dat de ander meteen vertrekt. Weet dus wat er op je akte staat voor je de verklaring aflegt.
Wat er gebeurt, hangt af van wie eigenaar is:
| Situatie | Gevolg | Volgende stap |
|---|---|---|
| Woning op naam van één partner | De andere partner verliest de bescherming | Bekijk dringende maatregelen, zie verder |
| Samen eigenaar | Beide blijven mede-eigenaar | Samen verkopen of één partner koopt uit |
| Huurwoning | De huurrechten volgen het contract | Bespreek met de verhuurder wie blijft |
Wie samen eigenaar is, kan de woning verkopen of de ander uitkopen. Lees de gids over een huis verkopen bij een scheiding of bereken de uitkoopsom voor je partner; ook deze rekenvoorbeelden over partner uitkopen helpen. Start daarvoor met een gratis schatting van jullie woning.
De basis voor elke uitkoop of verkoop na het einde van de samenwoning.
Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.Wat kost de verdeling van de woning na het einde?
Na het einde van een wettelijke samenwoning betaal je in Vlaanderen 1% verdeelrecht op de woning als de verdeling binnen drie jaar na de officiële beëindiging gebeurt en jullie minstens één jaar ononderbroken wettelijk samenwoonden, volgens de Vlaamse Belastingdienst (2026). Anders is het tarief 2,5%.
Rekenvoorbeeld (indicatief)
Een woning van 360.000 euro wordt op één naam gezet en de onverdeeldheid eindigt. Bij 1% is het verdeelrecht 3.600 euro; bij 2,5% is het 9.000 euro. Vraag het verlaagde tarief uitdrukkelijk in de akte, want dat is een voorwaarde (Vlabel, 2026). De overige kosten staan in de kosten van een akte van verdeling.
De verklaring op de gemeente verandert niets aan wat je met de bank hebt getekend: een gezamenlijke lening loopt gewoon door tot ze geregeld is.
Welke dringende maatregelen kan je vragen, en tot wanneer?
Binnen drie maanden na het einde kan je de familierechtbank vragen om dringende en voorlopige maatregelen, zonder dat je een ernstig verstoorde verstandhouding moet aantonen (art. 1479 Burgerlijk Wetboek, volgens Jubel, 2020). Die maatregelen kunnen gaan over wie in de woning blijft.
Ook tijdens de samenwoning kan je de familierechtbank vragen tussen te komen als de verstandhouding ernstig verstoord is, bijvoorbeeld om te bepalen dat jullie apart gaan wonen of om de huisvesting van de kinderen te regelen, volgens Wikifin. Die maatregelen zijn voorlopig en tijdelijk, en de duur bepaalt de rechter. Laat je hierin bijstaan door een advocaat, zeker als er kinderen zijn.
Moet je stoppen als je alleen feitelijk uit elkaar bent?
Nee, je kan feitelijk apart gaan wonen en toch wettelijk samenwonend blijven, volgens Wikifin. Dan blijft de gezinswoning beschermd en moeten beiden blijven bijdragen aan de gezinslasten, maar de ander erft ook nog het vruchtgebruik als je overlijdt.
Het is dus een afweging. Wie snel een nieuwe relatie begint of een woning wil verkopen zonder toestemming van de ander, heeft een andere belangenafweging dan iemand die vooral rust wil tot de woning geregeld is. Meer over het erfrecht lees je in erfrecht bij wettelijk samenwonen.
Wanneer eindigt wettelijk samenwonen vanzelf?
Wettelijk samenwonen eindigt automatisch door een huwelijk of door het overlijden van een partner, volgens notaris.be. In beide gevallen hoef je geen verklaring af te leggen, maar de gevolgen zijn heel verschillend.
- Bij een huwelijk gelden voortaan de regels van het huwelijk, met een huwelijksstelsel en een ruimer erfrecht. Ga je met iemand anders trouwen, dan eindigt de oude samenwoning ook.
- Bij een overlijden erft de langstlevende, als er geen andersluidend testament is, het vruchtgebruik van de gezinswoning en het huisraad. Dat recht blijft dus bestaan: het einde door overlijden is geen breuk.
Wie kiest om alleen feitelijk uit elkaar te gaan, zit in een tussensituatie: de verklaring loopt nog, en bijvoorbeeld de kosten van de stookolie blijven volgens Wikifin voor beide partners. Ook een leverancier kan dan de partner aanspreken die niet meer in de woning woont. Wil je daar helemaal van af, dan is alleen de verklaring op de gemeente een echte streep onder de samenwoning.
Wat verandert er voor de belastingen en de erfenis?
Voor het jaar waarin de samenwoning anders dan door overlijden eindigt, gelden volgens de FOD Financiën (2026) specifieke regels, en daarna word je weer als alleenstaande belast. Ook je erfrecht tegenover de ander stopt.
De FOD Financiën legt de exacte regels voor dat overgangsjaar uit op een aparte pagina; check die voor je aangifte, want een fout kost geld en de situatie verschilt per jaar. Vanaf het einde is de ander ook geen wettelijk samenwonende partner meer voor de toepassing van artikel 4.23 BW: het vruchtgebruik van de gezinswoning valt dus weg.
Waar moet je nog aan denken bij het stopzetten?
Bij het stopzetten denk je best tegelijk aan de woning, de lening, de kinderen en de lopende contracten, want de verklaring op de gemeente regelt die zaken niet voor jou.
- Maak een inventaris van wat van wie is. Bewaar facturen en bewijzen.
- Bekijk de lening met je bank en spreek af wie de woning overneemt.
- Bepaal de waarde en laat een uitkoop of verkoop voorbereiden door je notaris.
- Regel de kinderen, eventueel met tussenkomst van de familierechtbank.
- Pas je testament en verzekeringen aan, ook de begunstigde van een levensverzekering.
Verkopen jullie, dan zijn een EPC en de andere verkoopattesten aan de orde. Je kan de attesten voor de verkoop samen via een vrijblijvende offerte regelen. Blijft één van jullie wonen en is er werk nodig om de woning alleen betaalbaar te houden, dan kan je tot 3 gratis offertes voor de werken vergelijken.
Lees ook
Veelgestelde vragen
Hoe zet je wettelijk samenwonen stop?
Wat kost wettelijk samenwonen stopzetten?
Kan mijn partner wettelijk samenwonen stopzetten zonder mijn akkoord?
Moet ik uit de woning als we stoppen?
Betaal ik 1% verdeelrecht na wettelijk samenwonen?
Begin met een realistische waarde. Daarmee onderhandel je met een notaris, makelaar, koper of mede-eigenaar op basis van feiten.
Bereken gratis de waarde van je woningDuurt ongeveer 2 minuten. Je beslist zelf wat je met de schatting doet.Bronnen
- Notaris.be: het einde van de wettelijke samenwoning
- Wikifin (FSMA): je woont wettelijk samen en je gaat uit elkaar
- Jubel (FOD Justitie): voorlopige maatregelen na wettelijke samenwoning, art. 1479 BW (2020)
- Vlaamse Belastingdienst: tarieven in het verdeelrecht
- Vlaamse Belastingdienst: belastbare grondslag van het verdeelrecht
- FOD Financiën: specifieke regels huwelijk en samenwonen
- Gemeente Hulshout: wettelijk samenwonen (voorwaarden en verklaring)
Deze pagina is algemene informatie, geen juridisch of fiscaal advies. Voor je eigen dossier raadpleeg je een notaris of fiscalist.